Nieuw scenario op Europese top: Duitse Commissievoorzitter, Charles Michel Europees president?

Omdat de Europese staatshoofden en regeringsleiders er zondag en gisteren na een marathonvergadering niet uitraakten, wagen ze vandaag in Brussel een nieuwe poging om de Europese topjobs te verdelen. De Nederlander Frans Timmermans leek gisteren alvast in poleposition te liggen om de nieuwe voorzitter van de Europese Commissievoorzitter te worden als opvolger van Jean-Claude Juncker, maar volgens Politico en het Duitse Die Welt doet een nieuw scenario de ronde waarin Charles Michel de nieuwe Europese president zou worden.

In het nieuwe scenario, dat door bondskanselier Angela Merkel en Europees president Donald Tusk voorgesteld zou zijn, zou de post van Commissievoorzitter naar de Duitse minister van Defensie Ursula von der Leyen gaan. Zij is van christendemocratische signatuur. Die partij zou ook de parlementsvoorzitter mogen leveren met hun Spitzenkandidaat Manfred Weber, die zo toch een troostprijs zou krijgen. De liberalen zouden met Charles Michel de nieuwe Europese president mogen leveren als opvolger van Donald Tusk, de sociaaldemocraten zouden dan Maroš Šefčovič mogen afvaardigen als Hoge Vertegenwoordiger voor het Buitenlands Beleid.

Frankrijk zou alvast akkoord zijn gegaan met het Duitse voorstel, in ruil voor de post van voorzitter van de Europese Centrale Bank voor IMF-topvrouw en Française Christine Lagarde. Vraag is hoe uit te leggen valt dat Von der Leyen helemaal geen Europees kandidaat was
De 28 Europese staatshoofden en regeringsleiders zaten sinds zondagavond samen in een poging een de topfuncties te verdelen. Dat was op een reguliere top eerder in juni niet gelukt. En ook deze keer verzeilde de bijeenkomst in een impasse: na een avond, nacht en ochtend te hebben onderhandeld, vijftien uur lang, besliste Europees president Donald Tusk gisterenmiddag om het overleg op te schorten tot vandaag. Normaal gezien zou het overleg om 11 uur starten, maar de gezamenlijke sessie is uitgesteld naar 14 uur, omdat Tusk nog bilateraal overleg voert.

Vijf posten
Er moeten in totaal vijf grote posten verdeeld worden. Het grootste struikelblok is de benoeming van een nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. Dat is niet alleen de meest invloedrijke functie aan het Schumanplein, de drempel ligt ook het hoogst. Om een kandidaat naar voren te schuiven moeten 21 van de 28 leden van de Raad akkoord zijn. De overeenstemmende lidstaten moeten 65 procent van de EU-bevolking omvatten. Daarna moet ook het Parlement zich met een absolute meerderheid achter de kandidaat scharen. Niet evident dus.

Weerzin tegen Timmermans
Zondagavond al circuleerde de naam van de huidige vicepresident van de Europese Commissie Frans Timmermans. Timmermans is de Spitzenkandidaat van de Europese sociaaldemocraten, nochtans maar de tweede fractie in het parlement, maar de Nederlander maakte indruk tijdens de campagne. Bovendien kan hij op de steun rekenen van Frans president Emmanuel Macron, Nederlands premier Mark Rutte (beiden liberalen), de Spaanse premier Pedro Sanchez (sociaaldemocraat) en de Duitse bondskanselier Angela Merkel (christendemocraat), sinds de G20-top in Osaka van afgelopen weekend.

Maar Timmermans wekt ook weerzin op, zeker bij een aantal Oost-Europese landen als Polen en Hongarije, die hij de afgelopen legislatuur vanuit de Commissie hard aanpakte. De Tsjechische premier Andrej Babis noemde Timmermans vanmorgen vlakaf “een totale catastrofe”. De vier Visegradlanden (Tsjechië, Hongarije, Slovakije en Polen, red.) hebben een eenvoudig standpunt. Wij willen iemand aan het hoofd van de Commissie die geen negatief beeld heeft over onze regio. Wij vragen enkel dat het niet Timmermans wordt. Hij is niet aanvaardbaar. Zelf hebben we geen kandidaat”, zei Babis. Maar de Deense liberale Margrethe Vestager zou wel “een schitterende Commissievoorzitter” zijn.

Verschillende kleinere lidstaten vinden het bovendien maar niets dat de grote landen op de G20-top een deal onder mekaar leken te bedisselen. De Italiaanse premier Giuseppe Conte zei vanmorgen dat “we geen nieuwe legislatuur kunnen starten op basis van beslissingen die één blok van staten heeft genomen”. Hij verkiest “een vrouw” als nieuwe Commissievoorzitter.

Verdeeldheid
Tot slot speelt er verdeeldheid in de Europese Volkspartij, die ondanks verlies wel de grootste fractie blijft in het Europees parlement. De invloedrijke EVP-leider Merkel schaarde zich achter Timmermans, maar verschillende andere leiders zoals de Ierse premier Leo Varadkar willen hun eigen christendemocratische Spitzenkandidaat Weber niet zonder slag of stoot laten vallen. 

Spaans premier Sanchez blijft achter zijn fractiegenoot Timmermans staan, zei hij vanmorgen. “Ons voorstel om Timmermans aan het hoofd van de Commissie te hebben, en het voorstel van een aantal politieke fracties in het Europees Parlement om Manfred Weber tot voorzitter te verkiezen, zou de basis voor een potentiële oplossing zijn”, meent Sanchez. Is dat plan dan gisteren niet van tafel geveegd? “Het idee werd niet afgewezen, het bredere pakket werd afgewezen”, meent de premier.

Het gaat er bij Sanchez alvast niet in dat de Visegradlanden Timmermans tot persona non grata verklaren omdat hij als vicevoorzitter van de Commissie de strijd aanbond tegen de ondermijning van de rechtsstaat in landen als Polen. “Hij werd afgewezen omdat hij de Europese waarden en principes en de Europese verdragen heeft verdedigd. Het is onaanvaardbaar voor ons om hem daarvoor af te wijzen.”

De benoeming van de Commissievoorzitter is nauw verweven met die van een nieuwe voorzitter van het Parlement en de Raad (de Europese president), en de voordracht van een Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid. Ook het voorzitterschap van de Europese Centrale Bank zit in de pot. De nodige partijpolitieke, geografische en genderevenwichten maken de puzzel nog ingewikkelder.

Merkel: “Iedereen moet wat bewegen”
Duits bondskanselier Angela Merkel riep haar collega’s op tot flexibiliteit. Zelf gaat ze alvast “met nieuwe creativiteit aan het werk”. “Iedereen moet wat bewegen, en dan bedoel ik echt iedereen. Dan hebben we een kans om een oplossing te vinden”, aldus de bondskanselier, die zelf alvast “goedgeluimd en vastberaden” aan de onderhandelingen begint.

Wat met Verhofstadt?
Volgens Frans president Emmanuel Macron zouden de leiders gisterenavond nog druk consulteren om het pad naar vandaag te effenen. Mogelijk ging ook uittredend premier Charles Michel daar over de tongen. Zijn naam circuleerde gisteren nog voor de post van Hoge Vertegenwoordiger, al was dat voor huidig Eurocommissaris Margrethe Vestager evenzeer het geval. 

Voormalig Eurocommissaris Kristalina Georgieva, een Bulgaarse, zou ook nog altijd in de schuif liggen als Europees president, terwijl Manfred Weber de post van Europees parlementsvoorzitter zou moeten delen met een liberaal, mogelijk met oud-premier Guy Verhofstadt (al is de kans dat er twee posten naar twee Belgen gaan miniem). Het Europees parlement organiseert morgen sowieso een voorzittersverkiezing, of de leiders er vanmiddag nu uitgeraken of niet.